Сөйлем 2: Сол жерне оңай сүмеуге болады. (It can easily be found here.)
- Әдесе-әрекет: болады (көбіне сыртқы затты береді).
- Мерзім (дұрыстық): оңай сүмеуге.
Сөйлем 3: Оған су да ішпейді. (He doesn't drink water either.)
- Әдесе-әрекет: ішпейді (қабылдай алады жауаптас береді).
- Мерзім (дұрыстық): жоқ.
Сөйлем 4: Мен осында мекендемін. (I live here.)
- Әдесе-әрекет: мекендемін (жатпалмен көбіне сыртқы затты береді).
- Мерзім (дұрыстық): осында.
Сөйлем 5: Сол қажетті емес. (It is not necessary.)
- Әдесе-әрекет: қажетті (жатпас көмекші сөйлемі).
- Мерзім (дұрыстық): емес.
Мұндай түрлі сөйлемдерді синтаксистік талдау жасау арқылы біз көркем әдебиеттің тұйық етістігін түсіндіреміз. Суретке енгізілген сөйлемдерді көрсету арқылы школьниктерге қызықты болуы үшін оларды тактап, сөйлемдерді толықтай түсіндіреміз.
Біз сөйлемдерге синтаксистік талдау жасау үшін өткен әдіс-әрекетті (predicate) және оның дұрыстық мерзімін (tense) белгілейміз.
Мысалы, "Ертенгі күн келесі!" деген сөйлемді судай белгілейміз:
- Әдесе-әрекет: келесі (көбіне сыртқы затты береді).
- Мерзім (дұрыстық): ертенгі.
Қазір әрекетті және дұрыстықты суретке енгізсек, басқа сөйлемдерді анықтауға болады.
Сөйлем 1: Осылар мені көріп жататындар. (They are watching me.)
- Әдесе-әрекет: жататындар (жатпас көмекші сөйлемі).
- Мерзім (дұрыстық): көріп жататындар.
Сөйлем 2: Сол жерне оңай сүмеуге болады. (It can easily be found here.)
- Әдесе-әрекет: болады (көбіне сыртқы затты береді).
- Мерзім (дұрыстық): оңай сүмеуге.
Сөйлем 3: Оған су да ішпейді. (He doesn't drink water either.)
- Әдесе-әрекет: ішпейді (қабылдай алады жауаптас береді).
- Мерзім (дұрыстық): жоқ.
Сөйлем 4: Мен осында мекендемін. (I live here.)
- Әдесе-әрекет: мекендемін (жатпалмен көбіне сыртқы затты береді).
- Мерзім (дұрыстық): осында.
Сөйлем 5: Сол қажетті емес. (It is not necessary.)
- Әдесе-әрекет: қажетті (жатпас көмекші сөйлемі).
- Мерзім (дұрыстық): емес.
Мұндай түрлі сөйлемдерді синтаксистік талдау жасау арқылы біз көркем әдебиеттің тұйық етістігін түсіндіреміз. Суретке енгізілген сөйлемдерді көрсету арқылы школьниктерге қызықты болуы үшін оларды тактап, сөйлемдерді толықтай түсіндіреміз.